Loading...

بنیاد قلم فارابی

علاقمندان به عضویت در بنیاد قلم فارابی و فعالیت در حوزه فرهنگی،ادبی و اجتماعی می توانند از طریق ایمیلهای زیر درخواست خود را ارسال فرمایند.

info@farabips.com

ایمیل مدیر عامل:

smaeil.lotfi @ gmail.com

سبد خرید شما

سبد خرید شما خالی است

آمار

  • تعداد کالا: 74
  • بازدید امروز: 161
  • بازدید دیروز: 540
  • بازدید کل: 404889

خوی ناغیل‌لاری دنیزیندن بیر داملا

خوی ناغیل‌لاری دنیزیندن بیر داملا

بو گئچیردیگیمیز آیلاردا، خوی وهابئله آزربایجانین یارادیجیلیق ادبی ساحه‌سینین چالیشقانی اؤلان علیرضا ذیحق‌ین « خوی ناغیل‌لاری» آدلی کیتابی گون‌اوزوگؤروب و یاییلمیشدی.

اؤنومدهکي خؤی ناغیل‌لاری کیتابینین  جیلدینی آچاندان سؤنرا مني بو سؤزلر قارشيلايير:  « سئویملی دؤستوم شهریار گلوانی اوچون ...».  شوبهه‌سیز بو سؤزلر منیم اوچون بؤیوک فخر حساب اؤلور.

     بونودا قئید ائتمه‌لییه‌م‌کی، آزربایجان خالق ادبیاتینین نظیرسیز اوستادی  « خوی ناغیل‌لاری»ني منه باغيشلاياندا ایلک باهارین گليشيندن اؤن بئش گون اؤتمیشدی. البته بیلیرسیزکی ناغیل تؤپلوسو اؤلان کيتابلاري بيرنفسه اؤخوماق اؤلمور. هئچ من‌ده بيرنفسه اؤخوماق ایسته‌مه‌دیم. 

  ایندی‌ایسه بو کيتاب حاقّيندا يازماغا باشلاياندا باخیب گؤروره‌م بیر نئچه ناغیل منی چؤخ ائتکیله‌ییب، اؤنلارین قیسا اؤلماسینا باخمیاراق مضمون و قالیب باخیمیندان  علویه خانمین دیلیندن و علیرضانین قلمیندن دؤغولموش ناغیللار اؤلدوقجا زنگین‌دیر. عونوانی « رئیحان قیزی آذر» میتولوژی‌یه دایانان قیسا بیر ناغیل‌دا  اینسان، طبیعت و حیوان بیرلیگی‌له قارشی قارشیا گلیریک. بو دونه مده هله اینسانین طبیعت و حیواندان آیریلیغی( Ailianation) باش وئرمییب و آداملار اوقدر سیویلیزه اؤلماییب‌لار کی یؤلداشلیقلارین طبیعت‌دن و اؤز یاراتدیقلاریندان کسسینلر. بوناغیلدا اؤلان آرکتیپ‌لر (Archetype) اینسانلارلا بیرلیکده دؤغولور و رئال ایله غیررئال آراسیندا اؤلان فرق هله شیکل تاپماییب. عالم جواندیر و اوشاقلیق دورانین گئچیریر. تصوورلر آیدین و ایشیقدیر. داها دؤغروسو بو ناغیل‌دا اؤلان سمبوللار، سوسیولوژی و تاریخی باخیمدان‌دا اؤلدوقجا ایلگی‌چکیجیدیلر:

   « ...آذر داغلار قیزی‌ایدی و رئیحان ائلی‌نین گؤزببه‌یی.... »

 آیدین‌دیرکی هرحکايه‌نین مضمونی بير مسئله‌یه حسر اؤلونور، بو حکایه‌ده‌ده« واخت - مکان » مسئله‌سی قئیده آلینمالیدیر. واخت قدیم تاریخ ( بوتون تاریخی و تاریخه حصر اؤلان کیتابلاردا قدیم تاریخ میلاددان اؤنجه حساب اؤلونور) و یئر ایسه گؤزل بیر مملکت‌دیر. استتیک ( گؤزللیک تانیما) باخیمدان  بو گؤزل مملکتین گؤزللیک نیشانه‌لریندن بیری صولح سئورلیگیدی. چونکی حکایه‌دن معلوم اؤلور کی اؤنلار اؤن‌دؤرد ایلدن فازلا صولح و صفاده یاشییرمیشلار. ایچ ساواشداندا خبر یؤخدی.  بیلدیگینیز کیمی ایچ ساواش هر مملکتده اینسانلارین بیر بیرلرینه سیتم و سؤمورو یاپماسیندان میدانا گلیر. « بی‌شاهین» قدر قودرتلیغی اؤز خالقینا دایانمادان اله گلمیشدی. طبیعیدیرکی، قره دئو( سوپرگوج) باشقا اؤلکه‌لر و اینسانلاری اودماق فیکیرینده‌دیر و اؤنا گؤره «جان» مملکتینه هجوم ائیله‌ییر. سوپر گوج باشقا خالقلارین قانین سؤرماسیله کاخ و قصرلرده یاشارمیش. حکایه‌‌ده آکتوال نمونه اؤلاراق:

تورکان دئدی: « تئز اؤل قاش‌کی ایندی قره‌دئو گلر و سنی‌ده منیم کیمی اسیر ائلر».

 تاریخی کامیلله‌شمه آچیسیندان بو حکایه‌ده اوّلا بو جومله‌دن « ... و بایجاننان آذری قورتارماخ اوچون شاه اؤنلاری گؤزدن گیزلی بیر داغ ایچینده اویولموش درین ماغارایا قویدی...» معلوم اؤلورکی هر یئرده باش وئرن کیمی سؤن آنالیزده تاریخین معین‌لشدیرن عامیلی یعنی تولید و یئنیدن تولید ( کئچینه‌جک وسایلی و انسانی یاشاما داوام وئرن قادین و اوشاق) قؤرونورکی هم شاهلیق سولاله‌سی  داوام تاپسین و هم اوشاق تولید ائلییه‌ن ابزار تهلوکه‌یه دوشمه‌سین. بو سؤزی اؤنا گؤره دئییره‌م کی ناغیلدا دؤغما قووه‌سینه مالیک اؤلمایان قادین ( شاهین اوولکی آروادی) قیسیر اؤلدوغونا گؤره هئچ بیر رؤلو حکایه‌نین داوامیندا یؤخدی و شاه اؤنون جانین قورتارماغ اوچون بیر ایش گؤرمور. البته تاریخین تکامولونون اؤ دوورونده ( پریمیتیو کومونلارین داغیلماسی و قول ساخلاما مناسبتلرینین باشلانماسی) بئله‌نکی بیر ایشلر نرمال‌ایدی. آیریجا حکایه‌نین واقعه‌لریندن آیدین اؤلورکی: اینسانلارین آراسیندا اؤلان بیرینجی ایجتیماعی ایش بؤلونمه‌سی اؤنون مورککب تیپولوژیک ترمیندن آیدین‌دیر: کؤچریلر و یئرلی‌لر. سوپر گوج( قره‌دئو)ون جانی چینار آغاجیندا اؤلماقدان بئله معلوم اؤلور‌کی اؤ کؤچری دگیلدیر. ائله اسیر توتما و قول ساخلامادا همین بو بیر یئرده ساکن اؤلوب اکینچیلیک و حئیواندارلیق دوورونده باشلانمیشدیر. اووچولوق دوورونده البته‌کی قول توتما و اؤنی ایستیثمار ائتمه مومکون دگیلدیر.

داها ده‌یرلی مسئله‌لردن بیریده بو حکایه‌ده« بیلیم » مسئله‌سیدی. بیلیم بولاقیندان سو ایچمه و یا اوزونی یوما اینسانین گؤزونو دنیانین حقیقت‌لرینه آچار:

« آت دئدی: آز قالیر قرانلیغ اولا و تئز گئد بو بولاخ دا گؤزلرینی یو کی گئجه‌نی‌ده گونوز کیمی هر یئری ایشیخ گؤره‌سن.»

دنیانین چؤخ اؤلکه‌لرینده و اؤزه‌للیک‌له شرق فولکلور گنجینه‌سینده بولاقدا چیمیب رویین‌تن اولماق، بیلیم تاپماق، عؤمرون اوزانماسی، یارالارین توختاماسی و سایر غیرعادی ایشلرین باش وئرمه‌سی‌له تئز تئز راستلانیریق.

آما بونلارین هامیسیندان اؤنملی، حکایه‌نین روحونا حاکیم اؤلان قادین نقشی‌دی. «آذر»ین پوزیتیو و آکتیو رؤلی حکایه‌نین باشلانقیجیندان بللی‌دی. آذر+ بایجانین اوّل یاریسی قادیندیر. اؤلکه‌نی سوپرگوجلرین تهلوکه‌سیندن قورتاران‌لاردا قادینلاردی ( آذر و تورکان).

شوبهه‌سیز بو آنالیتیک یازینی داها چؤخ داواملاندیرما اؤلار  و حکایه‌ده ایستفاده اؤلان  ژانرلارين داها گئنیش آچیقلاما اؤلار آما قؤرخوم بودورکی حاشیه متنه غلبه ائده و اؤخوجولاری یؤرا. اؤنا گؤره سؤزی قیسالدیب علیرضایا اللرین آغریماسین دئییب، علویه خانیما ابدی راحاتلیق و اؤخوجولاری جان ساغلیغی آرزولاییرام.

شهریار گلوانی/ خوی شهری/۱۳۹۲


نظرات
    ارسال نظر





    Powered by WebGozar

    پارسیان پال